درسگفتارها

درسگفتار خورخه لوئیس بورخس

دربارهٔ این درسگفتار

این درسگفتار مسیری موضوعی و روایی برای خواندن خورخه لوئیس بورخس است؛ از زندگی و کتابخانهٔ ذهن او آغاز می‌شود، به شیوهٔ خواندن و نوشتن و داستان‌های اصلی‌اش می‌رسد و سپس از فلسفه، عرفان، زبان، سیاست، شعر و میراث هنری او عبور می‌کند. هزارتو، آینه، رؤیا، حافظه، زمان و بی‌نهایت، در این مسیر پرسش‌هایی دربارهٔ هویت و واقعیت پیش می‌کشند.

اصل راهنمای دوره «بورخس اول، نظریه بعد» است. حرکت از خود داستان، تصویر و موقعیت آغاز می‌شود و فلسفه، روان‌شناسی یا نظریهٔ ادبی زمانی به بحث وارد می‌شوند که به روشن‌ترشدن متن کمک کنند. خواندن آثاری مانند «فونس حافظه‌مند»، «باغ گذرگاه‌های هزارپیچ»، «تلون، اوکبار، اوربیس ترتیوس» و «مرگ و قطب‌نما»، فرصتی برای دنبال‌کردن این پرسش‌ها در ساختار روایت فراهم می‌کند.

در کنار داستان‌ها، بورخسِ شاعر و نویسندهٔ آرژانتینی نیز حضور دارد: نسبت او با شهر و تاریخ کشورش، نابینایی و شرایط کار ادبی، شهرت و مواضع سیاسی، و اثرگذاری‌اش بر ادبیات و هنر دیگران بررسی می‌شود. متن اصلی، اسناد، پژوهش و تفسیر از یکدیگر تفکیک می‌شوند؛ همان‌طور که شباهت میان دو اثر، به‌تنهایی سند اثرپذیری نیست.

هدف این مسیر، رسیدن به یک کلید نهایی برای فهم بورخس نیست؛ تمرین خواندن دقیق‌تر، تحمل پاسخ‌های چندگانه و بازگشت دوباره به متن است. پایان دوره به این پرسش بازمی‌گردد که چرا هنوز بورخس بخوانیم و ادبیات چگونه می‌تواند فرصتی برای لذت، تردید و کمتر قانع‌شدن به نخستین پاسخ فراهم کند.

جلسات منتشرشده

YouTube

در حال بررسی جلسات تازه…

چرا بورخس؟ | درسگفتار خورخه لوئیس بورخس — قسمت صفر

2026-09-24

تصور کن یه کتابخانه هست که همهٔ کتاب‌های ممکن رو داره — از جمله کتابی که دقیقاً روز مرگ تو رو پیش‌بینی کرده. این یکی از ایده‌های خورخه لوئیس بورخسه؛ نویسنده‌ای که با چندتا داستان کوتاه، فلسفه و ریاضی و کابوس رو تو یه چیز واحد ذوب کرد. حدود ده سال پیش با همین ایده گرفتار بورخس شدم — از دل یک کتاب روان‌شناسی (فرضیهٔ شادکامی، جاناتان هایت) که از استعارهٔ «کتابخانهٔ بابل»ش استفاده کرده بود. از آن‌جا شروع شد: یک پادکست برای خواندن داستان‌هایش (El Laberinto)، و حالا این مجموعه، برای فهمیدن خودِ بورخس. این قسمت صفرِ «درسگفتار خورخه لوئیس بورخس» است؛ مسیری هجده‌قسمتی برای خواندن دقیق‌تر بورخس — از زندگی و کتابخانهٔ ذهنی‌اش، شیوهٔ خواندن و نوشتنش، هزارتوها و آینه‌هایش، تا فلسفه، عرفان، سیاست، شعر و میراث هنری‌اش. مجموعهٔ کامل درسگفتار: ۰. چرا بورخس؟ ۱. مردی که جهان را کتابخانه می‌دید ۲. کتابخانهٔ ذهن بورخس ۳. بورخس چگونه می‌خواند و می‌نوشت؟ ۴. هزارتو ۵. کدام «من» واقعی است؟ ۶. فونس حافظه‌مند ۷. باغ گذرگاه‌های هزارپیچ ۸. بی‌نهایت ۹. تلون، اوکبار، اوربیس ترتیوس ۱۰. پیر منار ۱۱. کتاب جهان ۱۲. مرگ و قطب‌نما ۱۳. بورخس آرژانتینی ۱۴. بورخس شاعر ۱۵. بورخس پس از بورخس ۱۶. بورخس در هنر دیگران ۱۷. چرا هنوز بورخس بخوانیم؟ — من مهدی کاویانی‌نژادم؛ روان‌شناس رسمی، مترجم و مشاهده‌گر دقیق انسان. این‌جا غیر از بورخس، دربارهٔ روان‌شناسی تکاملی، افسردگی و آنهدونیا، دین و اخلاق، و ترجمه‌هایم هم حرف می‌زنم. #بورخس #JorgeLuisBorges #ادبیات_آرژانتین #درسگفتار

صفحهٔ این قسمت منبع اصلی

مردی که جهان را کتابخانه می‌دید | درسگفتار خورخه لوئیس بورخس — قسمت یک

2026-09-24

همون سالی که خورخه لوئیس بورخس مدیر کتابخانهٔ ملی آرژانتین شد، تقریباً به‌طور کامل نور چشمش رو از دست داده بود — مردی که یک عمر عاشق کتاب بود، درست وقتی به بزرگ‌ترین کتابخانهٔ کشورش رسید که دیگه نمی‌تونست بخونتشون. خودش سال‌ها بعد این تصادف رو با یه کنایهٔ تلخ توصیف کرد. این قسمت اول از «درسگفتار خورخه لوئیس بورخس»، نقشهٔ کامل زندگی‌شه: تولدش در بوئنوس‌آیرس در ۱۸۹۹ و خانوادهٔ چندزبانه‌اش، سال‌های ژنو و اسپانیا و شکل‌گیری بورخسِ جوان و شاعر شهر، کار روزنامه‌ای و ادبی‌اش، دوستی و همکاری‌اش با آدولفو بیوی کاسارس، مسیرش از کتابداری ساده تا ریاست کتابخانهٔ ملی، و پیشروی تدریجی نابینایی. در آخر هم می‌رسیم به این‌که چطور بورخس از یک نویسندهٔ آرژانتینی به چهره‌ای جهانی تبدیل شد — و نقشهٔ کلی ژانرهایی که در اون‌ها کار کرد: شعر، داستان کوتاه، جستار، سخنرانی و ترجمه، از «شور بوئنوس‌آیرس» تا «فیکشن‌ها»، «الف» و «سازنده». این قسمت اول از یک درسگفتار هجده‌ قسمتی دربارهٔ خورخه لوئیس بورخسه. لیست کامل قسمت‌ها رو توی پلی‌لیست کانال ببین. — من مهدی کاویانی‌نژاد هستم؛ روان‌شناس رسمی، مترجم و مشاهده‌گر دقیق انسان. این‌جا غیر از بورخس، دربارهٔ روان‌شناسی تکاملی، افسردگی و آنهدونیا، دین و اخلاق، و ترجمه‌هایم هم حرف می‌زنم. #بورخس #JorgeLuisBorges #ادبیات_آرژانتین #درسگفتار

صفحهٔ این قسمت منبع اصلی

کتابخانهٔ ذهن بورخس | درسگفتار خورخه لوئیس بورخس — قسمت دوم

2026-10-02

یه فیلسوف یونانی، حدود ۲۵۰۰ سال پیش، با یه استدلال ساده ثابت کرد حرکت اصلاً وجود نداره. خورخه لوئیس بورخس عاشق این پارادوکس بود؛ یکی از همون موادی که داستان‌هاش رو باهاش ساخت. این قسمت دوم از «درسگفتار خورخه لوئیس بورخس» می‌ریم سراغ خود کتابخانهٔ ذهنی بورخس: از پدرش که اولین‌بار این پارادوکس‌ها رو بهش نشون داد، تا زنون، بارکلی و هیوم، شوپنهاور، ماسدونیو فرناندس، ادگار آلن پو، چسترتون، اچ. جی. ولز، کافکا، سروانتس، دانته و شکسپیر. هدف این قسمت پیداکردن «کلید حل» داستان‌ها توی این اسم‌ها نیست — این آدم‌ها کلید نیستن، موادن؛ چیزهایی که ذهن بورخس رو ساختن، نه توضیحی که داستان رو برامون باز کنه. این قسمت دوم از یک درسگفتار هجده‌قسمتی دربارهٔ خورخه لوئیس بورخسه. لیست کامل قسمت‌ها رو توی پلی‌لیست کانال ببین. — من مهدی کاویانی‌نژاد هستم؛ روان‌شناس رسمی، مترجم و مشاهده‌گر دقیق انسان. این‌جا غیر از بورخس، دربارهٔ روان‌شناسی تکاملی، افسردگی و آنهدونیا، دین و اخلاق، و ترجمه‌هایم هم حرف می‌زنم. #بورخس #JorgeLuisBorges #ادبیات_آرژانتین #درسگفتار

صفحهٔ این قسمت منبع اصلی

بورخس چگونه می‌خواند و می‌نوشت؟ | درسگفتار خورخه لوئیس بورخس — قسمت سوم

2026-10-10

خورخه لوئیس بورخس پیش از آن‌که خودش را نویسنده بداند، خودش را یک خواننده می‌دانست. اما او چطور می‌خواند؟ چطور از میان کتاب‌ها، فلسفه‌ها، اسطوره‌ها و داستان‌ها ایده پیدا می‌کرد و آن‌ها را به جهان ادبی خودش تبدیل می‌کرد؟ در قسمت سوم از «درسگفتار خورخه لوئیس بورخس» سراغ شیوهٔ خواندن و نوشتن بورخس می‌رویم: از حاشیه‌نویسی در کتاب‌ها و خواندن انتخابی، تا دست‌نوشته‌های پر از خط‌خوردگی و بازنویسی؛ از اعتقاد نداشتن به «نسخهٔ نهایی» تا ساختن کتاب‌ها و نویسندگان خیالی که گاهی آن‌قدر واقعی به نظر می‌رسند که مرز داستان، مقاله و نقد ادبی را از بین می‌برند. در این قسمت دربارهٔ «پیر منار، نویسندهٔ دن‌کیشوت»، «تلون، اوکبار، اوربیس ترتیوس»، «نزدیکی به المعتصم»، «باغ گذرگاه‌های هزارپیچ»، «کتابخانهٔ بابل»، «فونس حافظه‌مند» و «ویرانه‌های مدور» هم صحبت می‌کنیم و می‌بینیم چرا می‌شود بسیاری از داستان‌های بورخس را نوعی آزمایشگاه فکری دانست. این قسمت سوم از مجموعهٔ درسگفتار هجده‌قسمتی دربارهٔ خورخه لوئیس بورخس است. — من مهدی کاویانی نژاد هستم؛ روان‌شناس رسمی، مترجم و مشاهده‌گر دقیق انسان. اینجا غیر از بورخس، دربارهٔ روان‌شناسی تکاملی، همسرگزینی، اتولوژی، دین و اخلاق و تجربه‌هایم حرف می‌زنم. #بورخس #خورخه_لوئیس_بورخس #JorgeLuisBorges #ادبیات #داستان_کوتاه

صفحهٔ این قسمت منبع اصلی

نقشهٔ دوره

این فهرست، طرح ۱۸ قسمتی درسگفتار از قسمت صفر تا هفده است. ویدئوهای منتشرشده در بخش بالا قابل مشاهده‌اند و با انتشار جلسات تازه به‌روز می‌شوند.

  1. ۰

    چرا بورخس؟

    ورود به جهان بورخس و روش دوره

  2. ۱

    مردی که جهان را کتابخانه می‌دید

    زندگی و نقشهٔ آثار

  3. ۲

    کتابخانهٔ ذهن بورخس

    نویسندگان، فیلسوفان و سنت‌ها

  4. ۳

    بورخس چگونه می‌خواند و می‌نوشت؟

    خواندن، بازنویسی و کتاب‌های خیالی

  5. ۴

    هزارتو

    شکل جهان، زمان و متن

  6. ۵

    کدام «من» واقعی است؟

    آینه، رؤیا و دیگری

  7. ۶

    فونس حافظه‌مند

    حافظه، فراموشی و امکان تفکر

  8. ۷

    باغ گذرگاه‌های هزارپیچ

    زمان، انتخاب و جهان‌های ممکن

  9. ۸

    بی‌نهایت

    کتابخانهٔ بابل، الف، بی‌مرگ و کتاب شن

  10. ۹

    تلون، اوکبار، اوربیس ترتیوس

    زبان، نظام‌های فکری و ساخته‌شدن واقعیت

  11. ۱۰

    پیر منار

    نویسنده، خواننده، ترجمه و تاریخ

  12. ۱۱

    کتاب جهان

    خدا، کابالا، عرفان و هزارویک‌شب

  13. ۱۲

    مرگ و قطب‌نما

    داستان پلیسی و هزارتوی تفسیر

  14. ۱۳

    بورخس آرژانتینی

    جنوب، پامپا، گاوچو، شجاعت و خشونت

  15. ۱۴

    بورخس شاعر

    شهر، حافظه، نابینایی و صدا

  16. ۱۵

    بورخس پس از بورخس

    شهرت، سیاست و چهرهٔ عمومی

  17. ۱۶

    بورخس در هنر دیگران

    ادبیات، سینما، هنرهای بصری و معماری

  18. ۱۷

    چرا هنوز بورخس بخوانیم؟

    لذت، تردید و بازخوانی

ارتباط با منEnglish